تشكر و قدرداني
با تشكر از:
استاد محترم، جناب آقاي دكتر مهرتاش كه علاوه بر تلاش بيوقفه در جهت بهبود جايگاه رشتهي جمعيتشناسي در دانشگاه علامه طباطبائي، راهنمايي بنده در انجام این پایاننامه را نیز به عهده گرفتند.
استاد محترم، جناب آقاي دكتر محموديان كه سمت مشاورت اين پاياننامه را پذيرا شدند و با راهنماييهاي خردمندانه و ارزندهي خود موجبات ارتقاي سطح دانش بنده در اين پژوهش را فراهم نمودند.
استاد محترم، جناب آقاي دكتر انتظاري كه با مطالعهي اين پاياننامه و ارائهي پيشنهادهاي اصلاحي و دقيق از نقائص آن كاستند.
و در انتها بر خود لازم ميدانم از تمامي كساني كه در اين پژوهش مرا ياري نمودند: آقايان رامين و بهمن راهرو زرگر، امير فرخوندي، احسان مردوخ روحاني، خراسانيزاده، رضا فیضآبادی، سعيد صدقي و عزيزاله شاكري و همچنين، خانمها سميه، زيور، سميرا، هديه و آيلين راهرو زرگر تشكر نمايم.
همچنين، از سازمان ملي جوانان نيز تشكر مينمايم.

چکیده
پایاننامهی حاضر، پژوهشی در زمینهی عوامل مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین است که با استفاده از نمونهی 20 درصدی دادههای خام سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 به روش تحلیل ثانویهی دادههای موجود انجام شده است. جمعیت آماری این پژوهش را زنان ازدواج کردهی کمتر از 50 سال و مردان ازدواج کردهی کمتر از 55 سالِ ساکن در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل تشکیل داده است.
هدف اصلی پژوهش، شناخت عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین بود. بهمنظور نیل به این هدف، پرسشهایی مطرح شد که مهمترین آن عبارت است از: آیا بین ویژگیهای افراد از لحاظ محل سکونت، وضع سواد، وضع اشتغال، وضع مهاجرت و نوع شغل و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین تفاوت معنیداری وجود دارد؟ همچنین، آیا بین متغیرهای سن، مدرک تحصیلی و دفعات ازدواج افراد و فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد؟
در این پژوهش، نظریههای مختلفی نظیر نظریهی نوسازی، مبادله، برابری جنسیتی و گزینش مهاجرتی و دیدگاه فرهنگی مورد توجه واقع شد و در چارچوب نظری پژوهش نیز، تأکید اصلی بر نظریهی نوسازی بود. براساس نظریهی نوسازی، شهرنشینی، تحصیلات همگانی و صنعتی شدن از طریق تغییر الگوهای ازدواج، میتواند فاصلهی سنی زوجین را تحت تأثیر قرار دهد. همچنین، از دیگر نظریههای مذکور نیز در داخل نظریهی نوسازی استفاده گردید. نظریهی مبادله از طریق قلمداد کردن سن افراد به عنوان سرمایهی فرهنگی و قابلیت ارایهی آن در مقابل سرمایهی مادی افرادِ دارای موقعیت بهتر، میتواند با تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ارتباط باشد. نظريهي برابري جنسيتي نيز همزمان با تغيير ساختار خانواده و بهبود موقعيت زنان، مطالبهي زنان براي همسانهمسري در ازدواج (از جنبههايي مانند سن و …) را مورد تأكيد قرار ميدهد. نظریهی گزینش مهاجرتی نیز با تأکید بر گزینشی عمل کردن مهاجرت، در مورد تغییرات فاصلهی سنی زوجین در میان بومیان و مهاجران بهکار برده شد. دیدگاه فرهنگی نیز از طریق بررسی نگرشها و اعتقادات رايج در جامعه در ارتباط با فاصلهی سنی زوجین مورد استفاده قرار گرفت. بر این اساس، فرضیههای پژوهش چنین است: بین ویژگیهای افراد از لحاظ محل سکونت، وضع سواد، وضع اشتغال، وضع مهاجرت و نوع شغل و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین تفاوت معنیداری وجود دارد. همچنین، میان متغیرهای مستقلِ سن، مدرک تحصیلی و دفعات ازدواج و متغیر وابستهی فاصلهی سنی زوجین رابطهی معنیداری وجود دارد.
با توجه به یافتههای پژوهش، مهمترین نتایج تحقیق عبارت است از: میانگین فاصلهی سنی زوجین در استان اردبیل 47/4 سال بود. در بیش از 78 درصد از ازدواجها، شوهران از همسران، مسنتر بودند. بیشترین فراوانی زوجین در فاصلهی سنی 1 تا 4 سال بود (3/33 درصد). بین فاصلهی سنی افراد باسواد و بیسواد تفاوت معنیداری وجود داشت، اما اين تفاوت (در مورد هر دو جنس) در جهتي معكوس با فرضيهي مورد بررسي تأييد شد. با افزایش مدرک تحصیلی مردان، فاصلهی سنی زوجین افزایش یافت و در میان زنان نیز، دارندگان مدرک تحصیلی متوسط، از فاصلهی سنی بیشتری نسبت به دارندگان سایر مدارک تحصیلی برخوردار بودند. فاصلهی سنی زوجین در میان مردان شاغل، بیشتر از مردان غیرشاغل بود و این فاصله در میان زنان شاغل، کمتر از زنان غیرشاغل بود که این تفاوت در مورد زنان شهری و تمامی مردان معنی دار بود، اما در مورد زنان روستایی معنیدار نبود. در بین مردان شاغل، فاصلهی سنی مردان شاغل در بخشهای غیرکشاورزی با همسر، بیشتر از مردان شاغل در بخش کشاورزی بود. زنان شاغل در بخشهای غیرکشاورزی نسبت به زنان شاغل در بخش کشاورزی، فاصلهی سنی کمتری با شوهران داشتند که این تفاوتهای معنیدار در مورد زنان، مطابق با فرضیه بود، ولی در مورد مردان در جهت معکوس با فرضیه قرار داشت. با افزایش سن مردان، فاصلهی سنی زوجین نیز افزایش یافت، ولی با افزایش سن زنان، فاصلهی سنی زوجین کاهش یافت که این کاهش در ابتدا (در مورد هر دو جنس) شدیدتر بود و سپس، از شدت آن کاسته شد. بین دفعات ازدواج هر دو جنس (زنان و مردان) و فاصلهی سنی زوجین، همبستگی مثبت بود. اختلاف بین میانگین فاصلهی سنی زوجین مهاجر و بومی، و شهری و روستایی معنیدار نبود. در تحلیل رگرسیون چندمتغیری نیز در نمونههای مردان شهرن
شین، مردان روستانشین، زنان شهرنشین و زنان روستانشین به ترتیب، 6/5 ، 3/4 ، 8/3 و 7/24 درصد از واریانس فاصلهی سنی زوجین تبیین گردید كه این تعیینکنندگی ناچیز ميتواند نشانگر هنجار فرهنگي مسنتر بودن شوهر از همسر باشد که در پژوهشی دیگر باید بررسی شود.
واژگان کلیدی: فاصلهی سنی زوجین، ازدواج، سن، ازدواج مجدد، تحصیلات، نوسازی، مبادله، برابری جنسیتی، اشتغال، مهاجرت، داده خام سرشماری 1385، اردبيل.
پیشگفتار
موضوع پایاننامهی حاضر، بررسی عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییرات فاصلهی سنی زوجین در ایران با تأکید بر استان اردبیل طبق دادههای فردی 20 درصدی سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1385 میباشد. عنوان روی جلد این پایاننامه عبارت است از: “عوامل اجتماعی- جمعیتی مؤثر بر تغییرات الگوی سنی ازدواج در ایران 85-1375 (مطالعهی موردی فاصلهی سنی زوجین در نقاط شهری و روستایی استان اردبیل)”. از جمله، اشکالات استاد داور محترم، آقای دکتر انتظاری، در مورد یکدست نبودن عنوان پایاننامه بود که در آن از یک طرف، به الگوی سنی ازدواج و از طرف دیگر، به فاصلهی سنی زوجین اشاره شده است. نگارندهی پایاننامه در جهت رفع این مشکل در مراجعه به ادارهی تحصیلات تکمیلی دانشکده متوجه شد که تغییر عنوان پایاننامه، با تصمیمگیری اساتید راهنما، مشاور و داور و یا دانشجو، دارای مشکل اداری و غیر قابل انجام است. بنابراین، بدینوسیله برای برطرف کردن و پوشش این مشکل، لازم به ذکر است که عنوان بهجا و دقیق برای پایاننامهی حاضر، همان عنوان فرعی روی جلد و به عبارت بهتر، “عوامل اجتماعی و جمعیتی مؤثر بر تغییر فاصلهی زوجین در ایران (مطالعهی موردی استان اردبیل 1385)” میباشد.

فهرست مطالب
عنوان صفحه
1- فصل اول: کلیات …………………………………………………………………………………………………………………….1
1-1- طرح مسأله ………………………………………………………………………………………………………………………..2
1-2- ضرورت و اهمیت تحقیق ………………………………………………………………………………………………….5
1-3- اهداف تحقیق ……………………………………………………………………………………………………………………7
1-4- سوالات تحقیق ………………………………………………………………………………………………………………….8
2- فصل دوم: مبانی نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………….9
2-1- مقدمه ……………………………………………………………………………………………………………………………..10
2-2- مبانی نظری……………………………………………………………………………………………………………………..11
نظریهی نوسازی ………………………………………………………………………………………………………………………..11
ساخت خانواده و فاصله سني زوجين………………………………………………………………………………………..14
نگرشها و اعتقادات فرهنگی ……………………………………………………………………………………………………18
نظریهی مبادله ………………………………………………………………………………………………………………………….19
تئوری برابری جنسیتی …………………………………………………………………………………………………………….21
موقعیت اجتماعی- اقتصادی و فاصلهی سنی زوجین ……………………………………………………………..23
مضیقهی ازدواجی ……………………………………………………………………………………………………………………24
نظریهی گزینش مهاجرتی ………………………………………………………………………………………………………..26
فرضیهی انطباق ………………………………………………………………………………………………………………………..26
2-3- مروري بر ادبيات تجربي پژوهش ………………………………………………………………………………….27
2-4- چارچوب نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………………..36
2-4-1- مقدمه …………………………………………………………………………………………………………………………36
2-4-2- نوسازي و فاصلهي سني زوجين ………………………………………………………………………………..36
2-4-3- موقعيت اجتماعي- اقتصادي و فاصلهي سني زوجين ………………………………………………39
2-4-4- سن و فاصلهي سني زوجين ………………………………………………………………………………………40
2-4-5- مضيقهي ازدواجي و فاصلهي سني زوجين ……………………………………………………………….40
2-4-6- ازدواج مجدد و فاصلهي سني زوجين ……………………………………………………………………….40
2-4-7- مهاجرت و فاصلهي سني زوجين ………………………………………………………………………………41
2-5- مدل نظری تحقیق …………………………………………………………………………………………………………43
2-6- فرضیههای تحقیق

دسته بندی : پایان نامه ها

دیدگاهتان را بنویسید