پایان نامه ارشد رایگان درباره توسعه پایدار، توسعه پاید، زیست محیطی، محیط زیست

مطرح شد، افزون بر ریشه‌های زیست محیطی آن، بر پایه تجارب ده‌ها سال تلاش بی وقفه در زمینه توسعه نیز شکل گرفته بود. در خلال دو دهه 1950و 1960‏میلادی، پیشرفت اقتصادی، بر رشد و افزایش آن تأکید داشت که بیشتر براساس مفاهیم کارایی اقتصادی استوار بود. تا اوایل دهه 1970‏میلادی توده وسیع و فزاینده فقرا در کشورهای رو به رشد و عدم کفایت منافعی که قطره قطره در اختیارشان قرار می‌گرفت باعث شد تا تلاش‌های گستردهتری برای بهبود توزیع درآمد به عمل آید. بدین ترتیب الگوی توسعه، به سوی توسعه برابر گرایش یافت و اهداف توزیع اجتماعی، به گونه‌ای متمایز اما با همان اهمیت کارایی اقتصادی، مورد توجه قرار گرفت.
در حال حاضر، حفاظت از محیط زیست به عنوان سومین هدف بنیادی توسعه، مورد توجه قرار دارد. تا اوایل دهه 1980‏میلادی، بخش ‏اعظم شواهد به این موضوع اختصاص یافته بود که تخریب و سیر قهقرایی منابع زیست -محیطی، مانع اصلی توسعه است. به این ترتیب مفهوم توسعه پایدار ظاهر شد تا سه دیدگاه اصلی را مطابق نمودار زیر در بر بگیرد: اقتصادی، اجتماعی و اکولوژیکی (روزیلند،1977،ص197).
2-11-3 توسعه پایدار از دیروز تا امروز
موضوع پایداری در سال‌های اخیر بخش وسیعی از ادبیات شهرسازی را به خود اختصاص داده است. آنچه در سالهای اخیر در محافل علمی و نهادهای رسمی مورد تأکید بسیار بوده است، موضوع پایداری در قالب‌های توسعه پایدار، توسعه شهری پایدار و نهایتا شهر پایدار است. بدین منظور مجامع بین المللی فراوانی مقوله پایداری در شهرها و نواحی شهری را مورد بحث و بررسی قرارداده و با تدوین سیاست‌ها و دستورالعمل‌هایی سعی در به عینیت درآوردن آن دارند )حمیده و پورمحمدرضا، 1387). البته لازم به توجه است که در واقع پایداری که امروزه به عنوان رویکردی رایج در برخی از جوامع و در ابعاد متنوعی نظیر اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی،ز یست محیطی و غیره مطرح است، درگذشته نزدیک یعنی قرن 19 ایده و آموزه‌ای نو بوده است. ایده‌ای که می‌توان آن را از خلال اندیشه‌های آرمانگرایانه و بعضا انتقادی متفکرین قرن 19 به گونه‌ای تلویحی استخراج کرد. از آن جمله می‌توان به عقاید و آموزه‌های فکری جان راسکین(1900 ـ 1818) مانند مخالفت شدیدش با تکرار و نمود کالبدی آن در شهرها یعنی شبکه‌های شطرنجی – که آن‌ها را تعبیر به گورهای جان می‌کرد – و ستایش و طرفداری او از تنوع و گوناگونی و رجوع به الگوهای خیابان سازی قرون وسطایی،خارج از متن تاریخی اش و به گونه‌ای فراروایتی، جنبه توجه به مقیاس انسانی و طراحی برای عابر پیاده اشاره کرد که پیشاپیش در ارتباط با مباحث پایداری مطرح می‌نماید یا توجه و حمایت خاص ویلیام موریس) 1384- 1896) ازطبقات زحمت کش و کارگر و به طور کلی مفهوم اجتماع انسانی )شوای،1384، 35) یادآور برخی از اصول 21 گانه ریو نظیر محور قرار دادن انسان و توجه به مقوله فقر است. فریدریش انگلس) 1985-18220) درسال 1845 درکتاب وضعیت طبقه کارگر با بررسی زندگی پرولتاریا طبقه زحمتکشان (پاکزاد، 1386 ، 45) بحثی بسیار جدی پیرامون مقوله عدالت اجتماعی، که امروزه جزء مبانی اصلی توسعه پایداراست، مطرح کرد. در بستر مباحث اجتماعی، جین جیکوبز درسال 1961 در کتاب تأثیرگذارخویش”مرگ و زندگی شهرهای بزرگ آمریکا”، مخالفت صریح خود را با اقدامات “رابرت موزز” مبتنی بر ایجاد آپارتمانهایی بی روح به جای واحدهای همسایگی قدیمی که از نظر او نمونه عالی جامعه‌ای فشرده، متراکم و سرزنده بودند اعلام داشت. در واقع نقد و تأکید او بر ایجاد مکانی قابل زیست به جای مکان‌های شهری بی هویت در پیشنهادهای متفکرینی چون لینچ درقالب” شکل خوب شهر” و درکتاب” راه بی زمان ساختن” توسط کریستوفر الکساندر، به کمال رسید )ویلرو بیتلی78،1984( و سرانجام بحث پایداری در قالب توسعه پایدار در سال1985 از طریق گزارش موسوم به”گزارش برانتلند” (رئیس نروژی اجلاس( تحت عنوان ” آینده مشترک ما” توسط “کمیسیون جهانی محیط زیست وتوسعه “به طور رسمی در دستورکار سیاسی قرارگرفت.
همچنین درسال 1992 ، دراجلاس سازمان ملل در شهر ریودوژانیرو تحت عنوان اجلاس سران زمین سندی در همین رابطه توسط 178 کشور به امضا رسید که به عنوان ”دستورکار 21 انتشاریافت. برطبق سند مزبور تمام کشورها مکلف به تدوین برنامه‌های استراتژیک و عملی جهت اجرای مفاد دستورکار 21 در مقیاس ملی کشور خود تحت عنوان دستورکار محلی 21 گردیدند ( گلکار، 1379؛ حمیده و پورمحمدرضا، 1378).
2-11-4 مؤلفههای توسعه پایدار:
الف- انسان
ب – محیط زیست
پ- فرهنگ
ج- آموزش
ر – علم
د – اخلاق
س – امنیت
ه – مشارکت (فیلد،1388: 138)
2-11-5 ارکان اصلی توسعه پایدار:
الف- دولت‌ها
ب – سازمان‌های بین الملی
ج- سازمان‌های غیر دولتی
د- مردم ( نوابخش و ارجمند،1388: 109)
2-11- 6 اصول توسعه پایدار
با توجه به تعاریف و بحث‌های ارائه شده ، بنیاد‌های اصلی توسعه پایدار را می‌توان به شرح زیر عنوان کرد که دستیابی به توسعه پایدار مستلزم توجه و رعایت آن‌هاست:
2-11-6-1 کنار گذاشتن تصور قدر قدرتی انسان
تصور قدر قدرتی انسان از ابنجا ناشی شد که انسان در مسیر عروج نمدن و تکنولوژی به چنان توانمندی تکنولوژیک دست یافت که نه تنها خروج از اشیانه اکولوژیک برای او میسر شد بلکه تصور کرد که مالک و قادر محیط خود اوست و هر کاری را می‌تواند انجام دهد.
2-11-6-2 عدالت وبرابری
شامل برابری درون نسلی ، برابری درون کشوری،
برابر‌ی جنسیتی، برابری بین کشور‌ها ، و برابری بین نسل‌هاست.
2-11-6-3 اکوسیستم بسیار مهمتر از درک و تصور فعلی است
کیفیت کارکرد‌های اکوسیستم‌ها و خدماتی که اکوسیستم‌ها و محیط طبیعی ارائه می‌دهند، به مراتب مهمتر از آن چیزی است که در برنامه یزی توسعه در تصور عمومی وجود دارد و بیان آن‌ها در قالب اصلاحات و واژه‌های اقتصادی ممکن نیست.
2-11-6-4 آشتی توسعه و پایداری
فلسفه اصلی توسعه پایدار آشتی بین توسعه و پایداری از طریق دقت و توجه کافی به همه اهداف از دیدی سیستمی و کل گرایانه است. به عبارت دیگر در حالی که بسیاری از سیاستهای توسعه در گذشته براساس نظریه رشد بودتوسعه پایدار رشد را یک عامل اقتصادی می‌داند و بر پایداری اقتصادی ، اجتماعی ، سیاسی و طبیعی یا زیست محیطی تأکید می‌کند.
2-11-6-5 مردم محوری
محور بودن انسان‌ها یک اصل اساسی است که با پارادایم پایداری و فلسفه آن و نبز با اصل مشارکت و وفاق همخوان است.
2-11-6-6 مشارکت و وفاق
مشارکت وسیع در تصمیم گیری یکی از پیش نیازهای توسعه پایدار است و موجب مشروع بودن تصمیمها ، برنامه و پشتیبانی در اجرای آن‌ها می‌شود. مشارکت به نوبه خود یک هدف است و اصل اساسی برابری را برآورده می‌سازد و می‌تواند سبب وفاق در مورد آرمان بلند مدت و حرکت به سوی پایداری شود.
2-11-6-7 برنامه جامع ، چرخه‌ای و تلفیقی
فعالیتها و برنامه مای توسعه پایدار باید با گسترش مداوم همه موارد را در برگرفته و یک نظام تلفیقی مناسب از همه فعالیتهای مرتبط، ضروی و نیز فعالیتهای کوتاه مدت تا بلند مدت را به وجود آورد. یک مبحث مهم دیگر در برنامه ریزی توسعه پایدار قبول مفهوم چرخه‌ای در برنامه ریزی است. این به آن معنا است که کار برنامه ریزی یکباره به اتمام نمی‌رسد و لذا هیچ ضرورتی برای لحاظ همه موارد ضروری از همان اول نیست و می‌توان از ساده و کم شروع کرد تا در چرخه‌های بعدی تکمیل شود.

2-11-6-8 دیدی سیستمی و کل گرایانه
توسعه پایدار با نگرشهای تک بعدی یا تک عاملی همخوان نیست و به لحاظ تلفیق اهداف مختلف اجتماعی ، اقتصادی، زیست محیطی، و سیاسی توجه‌ای کل گرایانه دارد و در بررسی پایداری درونی و بیرونی سیستم از دید سیستمی استفاده میکند.
2-11-6-9 ساخت بر روی آنچه که وجود دارد:
دلیلی وجود ندارد که همه چیز از ابتدا شروع شود. خاصیت چرخه‌ای برنامه ریزی توسعه پایدار این است که می‌توان از یک پایه موجود (مثلیک برنامه در حال اجرا) شروع کرد و در طی چرخه‌ها آن‌ها را کامل کرد.
2-11-6-10 انعطاف پذیری
انعطاف پذیری ، قدرت و ظرفیت یک نظام در حفظ موجودیت خود در مقابل اختلالات و تغیرات بیرونی است.
2-11-6-11 استفاده عاقلانه از منابع
به منظور استفاده از منابع تجدید پذیر و رعایت کارایی در منابع تجدید ناپذیر

2-11-6-12 تفکر جهانی و عمل محلی
جهانی اندیشه کن و محلی عمل کن شعار اصلی توسعه پایدار است و توسعه پایدار جز با توجه واقعی و کافی به مشکلات محلی و حل آن از طریق مشارکت ذیننفعها از یک طرف و همکاریهای بینالمللی از طرف دیگر حاصل نمی‌شود (همان ، 81-85).
2-11-7 اهداف کلی توسعه پایدار :
‏هدف اصلی توسعه پایدار، تامین نیازهای اساسی، بهبود ارتقار سطح زندگی برای همه، حفظ و اداره بهتر اکوسیستم‌ها و آیندهای امن تر و سعادتمندتر ذکر شده است. این هدف خود متضمن تناقضی است که بسیاری آن را از خصوصیات اصلی واژه توسعه پایدار می‌دانند: تامین رشد لازم برای بهبود سطح زندگی عموم و آینده‌ای مرفه تر و در عین حال حفظ اکوسیستم‌ها. لیکن موضوع این است که با تغییراتی که بشر در محیط و بستر طبیعی خود پدید آورده است به چنان مرحله بحرانی از تاریخ خودرسیده است که ادامه حیات سالم در کره زمین را مستلزم تجدیدنظر در فرضیاتی قرار می‌دهد که مدل‌های رایج برنامه ریزی و توسعه بر پایه آن‌ها قرار گرفته‌اند (بحرینی، ١٣٧۵‏). ‏استفاده گسترده از مفهوم پایداری مبین استحکام و مفید بودن مقاصد و معانی آن چه برای شهرسازو چه برای سایر رشته‌ها است. از مهمترین این خصوصیات توجه به تصویر بلند مدت می‌باشد. گرچه این امر بدیهی به نظر می‌رسد که برنامه ریزی و ساختمان ساز‌ی الزاما بلندمدت می‌باشند، لیکن در عمل اغلب چنین نیست. خصوصا الگوهای بلندمدت رشد مناطق شهری، کاربری‌ها، استفاده از منابع و توسعه زیرساختها نیازمند توجه می‌باشند، چه رسد به موضوع کهنه جلوگیری از رشد بیرویه حاشیه نشینی در اطراف شهرهای بزرگ. بنابراین از چنین دیدگاهی، تغییر افق زمانی برنامه ریزی از یک و یا حتی ٢٠‏سال به ۵٠‏سال، ١٠٠‏سال و یا بیشتر حائز اهمیت می‌باشد ( توسعه پایدار ، شهر پایدار، 1386: ش 85).
‏خصوصیت مهم دیگر، توجه به زیستگاههای طبیعی محیط زیست است. هر چند این موضوع این روزها بسیار بر سر زبان‌ها افتاده، لیکن توجه به جنبه‌های کاربردی آن بسیار جدید بوده و نیازمند آگاهیهای به مراتب بیشتری است. توجه به این امر نیز که الگوهای متداول توسعه موجب بروز مسائل اجتماعی و اکولاژیکی در سطح جهانی خواهد شد در همین اواخر صورت گرفته است. مسائلی همچون آثار گلخانه‌ای و تخریب لایه ازن زمین تنها از اواخر دهه ٨٠‏به صورت جدی مطرحگردید. توجه به مسائل زیست محیطی در ساده ترین شکل آن، غالبا روی نگرانی در مورد فروپاشی کره زمین و یا بلایای بزرگ متمرکز بوده است. در شکل نظام گونه و پیچیده تر آن، مسائل اجتماعی و زیست محیطی را می‌توان نه بخاطر اینکه به سو
انحی خاص در زمانی خاص منجر می‌شوند مورد توجه قرار داد، بلکه به این خاطر که به نظام بی ثبات جهانی کمک می‌کند که به نوبه خود موجب حوادث غیرمترقبه بسیار و متضمن رنج و مشقت روزافزون انسانها و اکوسیستمهای طبیعی می‌گردد. به هر ترتیب از نظر بسیاری از ناظران، هزینه‌ها و خطرات زیست محیطی الگوهای کنونی توسعه غیرقابل قبول است. بنابراین باید در جستجوی راه حلهای«پایدار» بود ( همان، ص 8).
‏بالاخره اینکه بحث توسعه بایدار را می‌توان بر پایه دیدگاه جدید شبکه پیچیده ارتباطات درونی بین موضوعات، زمینه‌ها، رشته‌ها و عوامل مختلف در نظر گرفت. چنین تصویر جامع و بین رشته‌ای که بر اساس استعاره اکولوژیکی جهان به عنوان یک نظام اورگانیک قرار دارد، می‌تواند کاربرد عمده‌ای در شهرسازی داشته باشد. برای مثال مفهوم مطلب فوق این است که متخصصین مختلفی که با حمل و نقل، کاربری زمین، مسکن، توسعه شهری، توسعه اقتصادی و حفاظت از محیط زیست سروکار دارند، نباید